Deze blog is samen met onze partner KPC opgesteld door Walter van den Elsen (KPC) en Tobias Machiavello (DAW)
Veel scholen beginnen verkeerd
Veel scholen denken dat ze eerst AI-beleid moeten schrijven. In de praktijk werkt het precies andersom.
AI is in korte tijd het onderwijs binnengekomen. Docenten gebruiken het dagelijks, leerlingen ook – maar duidelijke afspraken ontbreken vaak nog. Veel teams zoeken houvast en grijpen dan al snel naar beleid.
In onze AI-workshops met docenten en schoolleiders zien we dat teams vooral geholpen zijn met het vertalen van vragen naar concrete, werkbare afspraken. Goede afspraken ontstaan niet op papier, maar in het gesprek.
In dit artikel laten we zien hoe je als schoolteam zonder ingewikkelde beleidsstukken tot zulke afspraken komt.
AI is al lang de school binnengekomen
Of een school er nu beleid voor heeft of niet: AI maakt inmiddels deel uit van de dagelijkse onderwijspraktijk.
Docenten gebruiken het bij lesvoorbereiding, het ontwerpen van opdrachten, het samenvatten van teksten en het differentiëren in hun lessen. Leerlingen gebruiken het bij opdrachten en werkstukken.
De vraag is daarom niet meer óf AI een rol speelt in het onderwijs, maar hoe scholen daar verstandig mee omgaan.
In onze workshops zien we dat daarbij vaak dezelfde vragen terugkomen:
Docenten gebruiken het bij lesvoorbereiding, het ontwerpen van opdrachten, het samenvatten van teksten en het differentiëren in hun lessen. Leerlingen gebruiken het bij opdrachten en werkstukken.
De vraag is daarom niet meer óf AI een rol speelt in het onderwijs, maar hoe scholen daar verstandig mee omgaan.
In onze workshops zien we dat daarbij vaak dezelfde vragen terugkomen:
- Wat mag eigenlijk wel en niet?
- Hoe gaan we om met AI bij opdrachten en toetsen?
- Wat betekent dit voor de rol van de docent?
Wat ons daarbij opvalt, is dat scholen het ontwikkelen van AI-beleid vaak groter en ingewikkelder maken dan nodig is. Terwijl ze in de praktijk al een heel eind komen wanneer het team samen een aantal gerichte vragen bespreekt.
Van inzicht naar toepassing
Er verschijnen steeds meer handreikingen over AI in het onderwijs. Die bieden waardevolle inzichten, maar blijven vaak abstract.
In de praktijk zien we dat scholen hier soms in blijven hangen: er is wel richting, maar nog weinig houvast voor de dagelijkse praktijk.
Scholen komen vooral vooruit wanneer ze deze inzichten vertalen naar concrete afspraken die werken in hun eigen context.
Daarom vind je hieronder geen theoretisch kader, maar tien aandachtspunten die helpen om het gesprek te voeren én tot werkbare keuzes te komen — zonder dat je eerst een uitgebreid beleidsdocument nodig hebt. Dat vraagt niet alleen om afspraken, maar ook om gerichte professionalisering van docenten en teams.
Tien aandachtspunten voor praktisch AI-beleid op school
1. Begin bij de bedoeling
Veel gesprekken over AI beginnen meteen bij regels: wat mag wel en wat mag niet?
In de praktijk zien we dat teams hier vaak op vastlopen. Discussies blijven hangen in details of verschillen van mening.
Veel scholen ervaren eerst iets anders: ze hebben het gevoel dat AI hen overkomt en dat ze er ‘iets mee moeten’.
Juist daarom helpt het om een stap terug te doen en alsnog de vraag te stellen: waarom willen we hier als school echt iets mee?
Voor sommige scholen gaat het over werkdruk, voor andere over digitale geletterdheid of nieuwe vormen van leren. Scholen die hier eerst helderheid in krijgen, maken daarna sneller consistente en gedragen keuzes.
2. Formuleer een paar gedeelde uitgangspunten
In plaats van uitgebreid beleid helpt het om een paar eenvoudige principes af te spreken, zoals:
- AI ondersteunt het leerproces
- De mens blijft eindverantwoordelijk
- Gebruik van AI is transparant
- AI-output wordt kritisch bekeken
In de praktijk zien we dat deze uitgangspunten vooral waardevol zijn als toetssteen voor keuzes. Ze helpen om later sneller en consistenter beslissingen te nemen.
3. Organiseer eigenaarschap
AI raakt meerdere onderdelen van de school: onderwijs, ICT, privacy en professionalisering.
In de praktijk zien we dat scholen vastlopen wanneer niet duidelijk is wie het onderwerp bewaakt.
Een kleine werkgroep werkt vaak goed, met bijvoorbeeld: een lid van de schoolleiding, iemand van ICT of informatiebeveiliging en een paar docenten die ermee experimenteren.
Zo blijft het onderwerp in beweging zonder dat het meteen een groot project hoeft te worden.
4. Maak bewuste keuzes over tools
In de praktijk ontstaat al snel een wildgroei aan AI-tools. De één gebruikt ChatGPT, de ander Copilot, en weer iemand een nieuwe toepassing die online voorbijkomt.
Wat we vaak zien in scholen, is dat zonder afspraken versnippering ontstaat — terwijl te strakke keuzes juist weerstand oproepen.
Scholen die hier goed mee omgaan, zoeken bewust de balans tussen privacy en veiligheid, de technische inrichting van de school en wat voor docenten in de praktijk werkbaar is. Die balans bepaalt uiteindelijk of afspraken ook echt worden gebruikt.
5. Begin bij het werk van de docent
Opvallend genoeg gaat het gesprek over AI vaak meteen over leerlingen, terwijl de eerste veranderingen meestal bij docenten zichtbaar zijn. In de praktijk zien we dat docenten AI inmiddels gebruiken voor:
- lesvoorbereiding
- het maken van opdrachten
- samenvattingen
- differentiatie
Daar is niets mis mee, zolang één uitgangspunt helder blijft:
Het professionele oordeel van de docent blijft leidend.
Dat vraagt ook om nieuwe vaardigheden: bijvoorbeeld het kritisch beoordelen van AI-output.
6. Maak duidelijke afspraken met leerlingen
Leerlingen gebruiken AI inmiddels volop. De vraag is daarom niet óf ze AI gebruiken, maar hoe je daar als school mee omgaat. In de praktijk zien we dat scholen geholpen zijn met het maken van onderscheid tussen leeropdrachten, waar AI een hulpmiddel kan zijn, en toetsing, waar andere regels nodig zijn.
Daarnaast helpt het om afspraken te maken over transparantie: wanneer en hoe AI is gebruikt, en hoe leerlingen kritisch omgaan met de output
7. Houd privacy en veiligheid werkbaar
AI raakt bestaande regels rond privacy en informatiebeveiliging. In de praktijk zien we dat dit onderwerp soms te zwaar wordt gemaakt, waardoor het gesprek stilvalt, of juist te licht wordt opgevat.
Werkbare uitgangspunten zijn bijvoorbeeld:
- geen persoonsgegevens invoeren
- geen vertrouwelijke schoolinformatie delen
- bewust omgaan met lesmateriaal en toetsen
8. Denk opnieuw na over toetsing
Generatieve AI roept nieuwe vragen op over toetsing.
In de praktijk zien we dat scholen experimenteren met meer nadruk op het leerproces, mondelinge toelichtingen en andere vormen van beoordeling. Dit vraagt niet direct om sluitende antwoorden, maar wel om bewuste keuzes.
9. Geef docenten ruimte om te leren
AI-beleid werkt alleen als mensen ermee leren werken. In vrijwel elke school zijn docenten die experimenteren met nieuwe toepassingen. In de praktijk zien we dat dit niet alleen gaat om het leren gebruiken van tools, maar ook om het ontwikkelen van professionele en pedagogische vaardigheden rondom AI.
In de praktijk zien we dat teams vooral vooruitkomen wanneer:
- ervaringen worden gedeeld
- successen zichtbaar worden
- en ook fouten bespreekbaar zijn
10. Blijf het gesprek voeren
AI ontwikkelt zich snel. Wat vandaag logisch lijkt, kan over een jaar alweer anders zijn.
In de praktijk zien we dat scholen die AI-beleid benaderen als een doorlopend gesprek beter aansluiten bij de realiteit dan scholen die alles willen vastleggen.
AI-beleid is daarmee geen eindproduct, maar een continu proces.
Tot slot
AI verandert het onderwijs sneller dan veel beleidsprocessen kunnen bijhouden. Dat betekent niet dat scholen moeten wachten tot alles duidelijk is.
Juist nu helpt het om als team te verkennen wat verstandig gebruik is.
Goed AI-beleid begint daarom zelden met een document. Het begint meestal met een paar nieuwsgierige docenten en een goed gesprek in het team."
In onze workshops zien we dat dat gesprek vaak pas echt op gang komt wanneer docenten en schoolleiders zelf ervaren wat AI in hun dagelijkse praktijk betekent. Van daaruit ontstaan afspraken die niet alleen logisch zijn, maar ook gedragen worden.
Wil je als schoolteam verkennen wat AI kan betekenen voor jullie onderwijs én welke afspraken daarbij passen? In onze workshops gaan we daar praktisch en samen mee aan de slag.
Verder lezen
Voor scholen die zich verder willen verdiepen in verantwoord gebruik van AI in het onderwijs zijn de volgende publicaties en handreikingen interessant:
- Kennisnet – Handreiking AI in het onderwijs
- https://www.kennisnet.nl/artificial-intelligence/handreiking-ai-in-het-onderwijs/
- Kennisnet – Privacy en AI: hier moeten scholen op letten
- https://www.kennisnet.nl/artificial-intelligence/privacy-en-ai-hier-moeten-scholen-op-letten/
- Kennisnet – Toetsing en generatieve AI in het voortgezet onderwijs
- https://www.kennisnet.nl/artificial-intelligence/toetsing-en-generatieve-ai-in-het-voortgezet-onderwijs/
- VOION – Impact van kunstmatige intelligentie op het onderwijs
- https://www.voion.nl/onderwijsarbeidsmarkt/innovatie-en-organisatie/impact-van-kunstmatige-intelligentie-ai/
- UNESCO – AI in het onderwijs: handreiking voor docenten
- https://unesco.nl/publicatie/ai-in-het-onderwijs-handreiking-voor-docenten/
- Arbeidsmarktplatform PO – Handreiking AI-professionalisering in het primair onderwijs
- https://arbeidsmarktplatformpo.nl/nieuws/nieuwe-handreiking-helpt-scholen-werken-aan-ai-professionalisering-in-het-primair-onderwijs/
Meer weten?
Wil je met jouw team verkennen wat AI kan betekenen voor jullie onderwijs en hoe je daar als school verstandig mee omgaat?
Scholen en besturen kunnen bij ons terecht voor advies bij het ontwikkelen van een schooleigen AI-beleid dat aansluit bij de praktijk en de visie van de school.
In onze AI-workshops ervaren docenten en schoolleiders zelf wat AI kan betekenen voor hun onderwijs. We verkennen praktische toepassingen, bespreken vragen rond opdrachten, toetsing en privacy en kijken samen welke afspraken daarbij passen binnen de school.
Bekijk hier onze workshops en trainingen samen met onze partner KPC:
